Dầu phanh

Dầu phanh (brake fluid) hay còn gọi là dầu thắng là chất lỏng dùng trong hệ thống thuỷ lực phanh. Đây là một hệ thống thuỷ lực đơn giản dùng chất lỏng để dẫn truyền áp suất do chân người lái đạp vào chân phanh tạo ra tại xylanh chủ (master cylinder) đến các xy lanh công tác (drum brake) thì xy lanh công tác ép các guốc phanh (brake shoe) vào trống phanh (với phanh đĩa thì ép các má phanh vào đĩa phanh) để giảm tốc độ của xe nhờ ma sát.

Ngoài ra dầu phanh cũng được sử dụng đồng thời cho hệ thống thuỷ lực để vận hành ly hợp của xe oto, nên còn được gọi chung là dầu phanh và ly hợp (brake and clutch fluid)

Hình ảnh: Sơ đồ hệ thống phanh sử dụng dầu phanh của oto

Phân loại

– Dầu phanh sử dụng cho xe oto thực chất không phải là dầu nhớt gốc khoáng được làm bằng hoá chất tổng hợp và được đưa vào sử dụng từ những năm 1950 là hỗn hợp của các chất polyglycol và glycol ether. Loại dầu này về sau được phân loại là Dầu phanh DOT 3, có nhiệt độ sôi tương đối cao và tương hợp với các loại gioăng phớt bằng cao su tự nhiên và nhựa tổng hợp.

– Từ những năm 1980, dầu phanh DOT 4 là hỗn hợp của glycol ether và borate ester được phát triển để đáp ứng các yêu cầu của loại phanh đĩa. Dầu DOT 4 có nhiệt độ sôi cao hơn, ổn định hơn khi bị nhiễm nước.

– Ngoài ra còn có loại DOT 5 gốc silicon và DOT 5.1 gốc non-silicon có nhiệt độ sôi rất cao được sử dụng cho các loại xe đua.

Đặc tính

– Nhiệt độ sôi cao
– Duy trì nhiệt độ sôi cao khi dầu bị nhiễm nước
– Tính năng chống oxy hoá tốt
– Tính năng lưu động tốt khi ở nhiệt độ thấp
– Tính năng bôi trơn tốt
– Tương hợp tốt với các bộ phận của hệ thống phanh
– Tính háo nước cao

Các đặt tính chính của các loại dầu phanh

Hướng dẫn lựa chọn dầu phanh đúng cách

Các loại dầu DOT 3 và DOT 4 được khuyến nghí sử dụng rộng rãi cho các loại xe oto hiện nay. Dầu DOT 4 có điểm sôi khô ban đầu cao hơn và khả năng duy trì điểm sôi cao tốt hơn khi dầu bị nhiễm nước trong quá trình sử dụng nên thường được chỉ định cho các loại xe đời mới hiện đại và hoặc có điều kiện vận hành khắc nghiệt. Hai loại dầu phanh này là tương hợp với nhau và tương hợp với dầu phanh DOT 5.1

Tuy nhiên không nên dùng dầu DOT 4 để thay cho xe sử dụng dầu DOT 3 nếu không được nhà sản xuất khuyến nghị vì có thể tác động xấu đến gioăng phớt. Việc thay thế ngược lại thì càng không nên vì có thể ảnh hưởng đến hiệu năng và độ tin cậy của thệ thống phanh.

Các loại xe con hiện đại thường được trang bị hệ thống phanh ABS do đó hệ thống phanh này cần loại dầu phanh duy trì được độ nhớt thấp trong koảng nhiệt độ rộng để có phản ứng kích hoạt phanh nhanh hơn. Loại dầu phanh DOT 4 có độ nhớt tối da 750 mm2/s ở nhiệt độ -40 độ C gọi là DOT 4+ hoặc Super DOT 4 và DOT 5.1 có thể đáp ứng các yêu cầu của hệ thống phanh ABS tốt hơn.

Sử dụng và bảo quản

Do tính háo nước cao nên các loại dầu phanh DOT 3, DOT 4 và DOT 5.1 hấp thụ nước khi tiếp xúc với không khí. Vì vậy sau khi mở nắp niêm phong bình đựng cần phải được sử dụng ngay. 

Trong quá trình vận hành, hàm lượng nước nhiễm trong dầu phanh tăng cao làm giảm điểm sôi đến giới hạn nhất định sẽ ảnh hưởng đến hiệu năng và độ tin cậy của hệ thống phanh. Các hãng chế tạo hoặc các nhà sản xuất thường khuyến nghị định kỳ thanh dầu là 24 tháng hoặc khi điểm sôi hạ xuống dưới 150.